Rabka-Zdrój — solanka jodowo-bromowa i zdrój dla dzieci

Sól przed uzdrowiskiem

Pierwsza wzmianka o Rabce jest wzmianką o soli. Jan Długosz zapisał nazwę miejsca w formie Sal in Rabschyca, powołując się na dokument Bolesława Wstydliwego z 1254 roku, a źródła niemieckie podają, że sól wydobywano tutaj już od XIII wieku. Solanki prawdopodobnie wykorzystywali cystersi, do których należał majątek; w 1595 roku wsią władała Anna Jordanowa z Sieniawskich.

Historia tych źródeł ma też epizod zupełnie odwrotny do dzisiejszego. W 1813 roku, po raporcie lekarza, rząd nakazał zasypać kamieniami sześć rabczańskich źródeł. Odwrót od tej decyzji przyszedł wraz z nauką: w 1858 roku krakowski chemik Adolf Aleksandrowicz i lekarz Fryderyk Skobel zbadali miejscową solankę i uznali ją za jedną z najsilniejszych wód jodowo-bromowych w Europie.

Dalej już wszystko potoczyło się szybko. Pierwszy zakład kąpielowy otwarto w 1864 roku, a osiem lat później, w 1872, powstał tu zakład dla dzieci — i to przesądziło o charakterze miejsca na następne sto pięćdziesiąt lat. Prawa miejskie Rabka dostała dopiero w 1953 roku, a dzisiejszą nazwę Rabka-Zdrój przyjęła w 1999.

Co jest w tej wodzie

Podstawą jest solanka — woda słona, jodowo-bromowa i żelazista. W opisie z 1860 roku wymieniono sześć źródeł oraz składniki czynne: chlor, jod, brom, węglany alkaliczne, żelazo, niewiele wapna i kwas węglowy. Temperatura wody na wypływie to około dwunastu stopni, a zawartość soli w dwóch źródłach podawano wtedy w ziarnach na funt — 126,41 i 177,6 — co w dziewiętnastowiecznej miarze oznaczało roztwór naprawdę mocny.

Z tej solanki zrobiono w Rabce dwie rzeczy. Pierwsza to kąpiele i inhalacje, oferowane w zakładach uzdrowiskowych od połowy XIX wieku. Druga, nowsza i dostępna bez skierowania, to tężnie solankowe w Parku Zdrojowym, uruchomione w czerwcu 2009 roku. Chodzi się wokół nich i oddycha aerozolem, który powstaje, gdy solanka spływa po gałęziach — efekt bliski nadmorskiemu, tylko czterysta kilometrów od morza.

Leczy się tu przede wszystkim drogi oddechowe, układ krążenia, zaburzenia przemiany materii i alergie. Po wojnie Rabka pracowała najpierw jako ośrodek przeciwgruźliczy, potem przestawiła się na astmę i schorzenia górnych dróg oddechowych. Klimat jest tu łagodniejszy, niż wynikałoby z wysokości: kotlina leży na około pięciuset–pięciuset sześćdziesięciu metrach, ma blisko dwa tysiące stu godzin słonecznych w roku, a prawie połowę jej powierzchni zajmuje las. Z drugiej strony każda podgórska kotlina w zimie dusi się własnym powietrzem przy inwersji, więc astmatykom warto sprawdzić prognozę jakości powietrza przed wyjazdem.

Miasto Dzieci Świata

Ten tytuł Rabka nosi od 1996 roku — nadał go wojewoda małopolski na wniosek Międzynarodowej Kapituły Orderu Uśmiechu. W tym samym roku powstało w mieście Muzeum Orderu Uśmiechu. Nie jest to hasło promocyjne doczepione do zwykłego zdroju: ośrodek dziecięcy działa tu od 1962 roku, a Rabka jest największym uzdrowiskiem dziecięcym w Polsce.

Widać to na mieście bardziej niż w broszurach. Działa tu Teatr Lalek „Rabcio”, a od 2014 roku odbywa się międzynarodowy festiwal literatury dziecięcej. Rodzinny park rozrywki Rabkoland mieści wspomniane Muzeum Orderu Uśmiechu. Dużymi sanatoriami dziecięcymi od lat zarządzają instytucje publiczne — warszawski Instytut Matki i Dziecka oraz śląski ośrodek rehabilitacyjny dla dzieci.

Dla dorosłego podróżnika oznacza to prostą rzecz: w Rabce nie trzeba szukać atrakcji dla dziecka, bo całe miasto jest pod nie ustawione. W drugą stronę działa to równie wyraźnie — kto szuka ciszy zdroju rodem z XIX wieku, znajdzie ją raczej w Parku Zdrojowym wczesnym rankiem niż w ciągu dnia.

Co zobaczyć poza zdrojem

Najcenniejszy zabytek to drewniany kościół z początku XVII wieku — budowany w latach 1600–1606, konsekrowany w 1634 roku przez biskupa Tomasza Oborskiego, z wieżą dostawioną w XVIII wieku. Od 9 sierpnia 1936 roku mieści się w nim Muzeum im. Władysława Orkana, utworzone staraniem Polskiego Towarzystwa Tatrzańskiego w latach 1929–1936. Zbiory liczą około pięciu tysięcy obiektów, a w 2016 roku muzeum otrzymało brązowy medal Gloria Artis.

Park Zdrojowy poza tężniami ma pomnik Jana Pawła II i początek Szlaku Papieskiego, pomnik żołnierzy radzieckich z 1945 roku oraz ławkę z figurą Antoniny Zachary-Wnękowej, ustawioną w 2018 roku. Miasto ma też kino i wyciągi narciarskie, a w pobliskiej Chabówce działa kolejowe muzeum na wolnym powietrzu.

Z ciemniejszej historii zostało w Rabce wspomnienie getta utworzonego w 1941 roku dla około sześciuset pięćdziesięciu osób, wywiezionych w sierpniu 1942 roku do Bełżca, oraz niemieckiej szkoły policyjnej, zamkniętej 28 sierpnia 1945 roku. W sierpniu 1945 roku na dom, w którym mieszkały ocalałe żydowskie dzieci, napadła grupa związana z podziemiem.

W górach nad miastem

Rabka jest dobrym wejściem w Gorce — pasmo o powierzchni około pięciuset pięćdziesięciu kilometrów kwadratowych, długie na trzydzieści trzy i szerokie na piętnaście kilometrów, z Turbaczem (1310 m) w środku, od którego rozchodzi się sześć grzbietów. W centralnej części pasma leży Gorczański Park Narodowy. Dalsze szczyty widoczne z okolicy to Jaworzyna Kamienicka (1288 m), Kiczora (1282 m), Kudłoń (1274 m) i Lubań (1211 m).

Z drugiej strony kotliny zaczyna się Beskid Wyspowy, a najbliższym jego szczytem jest Luboń Wielki (1022 m). To kombinacja typowa dla Rabki i wygodna: łagodny zdrój w dolinie, a w zasięgu jednego dnia zarówno Gorce, jak i wyspowe kopuły po północnej stronie. Przez miasto przepływają Poniczanka, Słonka i Skomielnianka, wszystkie uchodzące do Raby.

Jak dotrzeć

• Samochodem — droga ekspresowa S7, część trasy europejskiej E77, biegnie skrajem miasta w rejonie Zaborni; w Rabce zaczyna się droga krajowa numer 47, a przez północne dzielnice przechodzi krajowa 28.
• Koleją — linia numer 104 z Chabówki do Nowego Sącza, stacja Rabka-Zdrój; kursują pociągi regionalne do Krakowa, Katowic i Zakopanego oraz dalekobieżne z Wybrzeża.
• Z Krakowa — około pięćdziesięciu kilometrów na południe; najbliższe lotnisko to Kraków-Balice.
• Po mieście — strefa zdrojowa jest zwarta i przejdzie się ją pieszo, ale dojścia na stoki i do punktów widokowych są już podejściami w górę.

Dobre rady

Rabka ma nieco ponad dwanaście tysięcy mieszkańców na trzydziestu sześciu kilometrach kwadratowych, więc jeden dzień wystarczy na samo miasto, a dwa lub trzy na miasto plus góry. Dobry podział to: Park Zdrojowy i tężnie przed południem, muzeum w drewnianym kościele po, a góry nazajutrz od rana.

Dwie rzeczy warto wiedzieć wcześniej. Pierwsza: to uzdrowisko ustawione pod dzieci i w sezonie się to czuje — jeśli szukasz spokoju, lepsze są maj, wrzesień i październik. Druga: dostępność zabiegów, wystaw i obiektów zmienia się w ciągu roku, więc szczegóły warto sprawdzić u źródła przed przyjazdem.

Jak dojechać i praktyczne info

Lokalizacja

Kotlina Rabczańska na północnych stokach Gorców, województwo małopolskie, powiat nowotarski; około 500–560 metrów n.p.m.

Co to jest

statutowe uzdrowisko; pierwszy zakład kąpielowy z 1864 roku, zakład dziecięcy od 1872, prawa miejskie od 1953

Surowce lecznicze

solanki chlorkowe, jodowo-bromowe i żelaziste o temperaturze około 12 stopni; tężnie solankowe w Parku Zdrojowym od czerwca 2009 roku

Główne kierunki lecznicze

choroby dróg oddechowych, układu krążenia, zaburzenia przemiany materii i alergie; profil dziecięcy

Wyróżnienie

tytuł „Miasto Dzieci Świata” z 1996 roku, nadany przez wojewodę małopolskiego na wniosek Międzynarodowej Kapituły Orderu Uśmiechu

Zabytek numer jeden

drewniany kościół z lat 1600–1606 z Muzeum im. Władysława Orkana, otwartym 9 sierpnia 1936 roku

Czas zwiedzania

dzień na miasto i zdrój; dwa lub trzy dni z wyjściami w Gorce i Beskid Wyspowy

Aktualne godziny i bilety

oficjalny serwis miasta Rabka-Zdrój

Kiedy najlepiej