Polanica-Zdrój — uzdrowisko zbudowane w jednym pokoleniu

Wieś, jezuici, przemysłowiec

Pierwsza wzmianka jest bardzo wczesna i bardzo zwyczajna: w 1347 roku zanotowano osadę Heyde należącą do rodu von Glaubitz. W 1538 roku wieś kupiło miasto Kłodzko na uposażenie swojego szpitala, w 1595 dobra przeszły w ręce jezuitów, a w 1645 osadę spalili Szwedzi. W latach 1706–1707 jezuici postawili tu dwór, który od połowy XVIII wieku zaczął przyjmować kuracjuszy — i to jest pierwszy ślad uzdrowiska.

O kwaśnej, gazującej wodzie pisano już w XVII wieku, ale nikt jej na poważnie nie wykorzystywał. Po kasacie zakonu w 1773 roku dobra przeszły na skarb państwa pruskiego, a dopiero po 1873 roku zdrój kupił wrocławski przemysłowiec Wenzel Hoffmann. Od 1879 roku zaczęto eksploatować miejscowe złoże borowiny, w 1890 doprowadzono kolej z Kłodzka.

Właściwy skok nastąpił na początku XX wieku, kiedy zdrój zmienił właściciela i dostał poważne pieniądze na rozbudowę. W latach 1903–1904 odwiercono źródło Wielka Pieniawa, w 1906 otwarto luksusowy dom kuracyjny o stu trzydziestu pokojach — dzisiejsze sanatorium pod tą samą nazwą. Liczba kuracjuszy przez następne cztery dekady wzrosła wielokrotnie, a Polanica dogoniła starsze uzdrowiska kotliny, nie mając ich historii.

Co się tu pije

Wody Polanicy to szczawy wodorowęglanowo-wapniowe, bardzo bogate w dwutlenek węgla. Najważniejsze ujęcie, Wielka Pieniawa, jest też najmłodsze — pochodzi z wiercenia z początku XX wieku. Obok niej pracują między innymi źródła Józef i Jerzy, z których woda idzie do rozlewni. Łącznie zdrój korzysta z kilku ujęć, część przeznaczonych do kuracji pitnej, część do kąpieli.

Drugim surowcem jest borowina z miejscowego złoża, używana od ostatniej ćwierci XIX wieku. Kierunki lecznicze są wyraźnie ukierunkowane: choroby układu krążenia i choroby przewodu pokarmowego. Polanica prowadzi też programy odzwyczajania od palenia tytoniu, co jest jej specjalnością raczej nietypową na uzdrowiskowej mapie Polski.

Samo położenie robi tu część pracy. Miasto rozciąga się między trzystu pięćdziesięcioma a pięciuset sześćdziesięcioma metrami nad poziomem morza, w dolinie Bystrzycy Dusznickiej, u podnóża Piekielnej Góry na południowo-wschodnim skraju Gór Stołowych; południowa część, Sokołówka, wspina się już na zbocza Gór Bystrzyckich. Klimat jest łagodny, podgórski — osłonięty, bez ostrych kontrastów.

Zdrój, który wygląda jak jedna myśl

Centrum Polanicy czyta się łatwo, bo powstało w krótkim czasie i według jednego pomysłu. Park Zdrojowy założono w 1906 roku; po rewitalizacji w 2011 roku znów widać w nim stare drzewa, azalie, rododendrony i magnolie, które kwitną w maju i wtedy robią z parku zupełnie inne miejsce. Przy parku stoi dom zdrojowy z pijalnią wód mineralnych z 1911 roku, secesyjno-klasycystyczny, z halą spacerową — miejsce, gdzie przy złej pogodzie po prostu chodzi się tam i z powrotem.

Kilka kroków dalej jest Teatr Zdrojowy, otwarty w 1925 roku, z salą na niespełna trzysta miejsc; po modernizacji z lat 2010–2011 nadal pełni swoją pierwotną funkcję. Resztę zabudowy uzupełniają neobarokowy kościół Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny z 1910 roku, dawny dwór jezuicki z początku XVIII wieku i dworzec kolejowy z 1890 roku.

Polanica jest mała — ma około sześciu tysięcy mieszkańców na siedemnastu kilometrach kwadratowych — i to jej służy. Od pijalni do teatru, od teatru do kościoła i z powrotem do parku idzie się po kilka minut, bez przesiadek i bez planowania. To uzdrowisko, które daje się zwiedzić pieszo w jedno popołudnie, a potem zostaje się w nim na tydzień.

Szachy, poezja i kino amatorskie

Polanica ma w kulturze pozycję nieproporcjonalną do swojej wielkości, i to przede wszystkim dzięki szachom. Memoriał Akiby Rubinsteina — turniej nazwany imieniem jednego z najsilniejszych szachistów pierwszej połowy XX wieku — przez dekady przyciągał tu czołowych zawodników, a w mieście stoi jego pomnik. W środowisku szachowym nazwa Polanica jest rozpoznawalna lepiej niż w turystycznym.

Druga linia to literatura i film. W latach 1966–1974 odbywały się tutaj Kłodzkie Wiosny Poetyckie, a od 1965 do 2010 roku Międzynarodowy Festiwal Filmów Amatorskich POL-8 — jedna z dłużej działających imprez tego rodzaju w Europie. Ślady obu widać dziś głównie w nazwach i tablicach, ale tłumaczą one, skąd w tak małym mieście wziął się teatr z prawdziwą widownią.

Jak dotrzeć

• Samochodem — droga krajowa numer 8 (trasa europejska E67) z Kłodzka, około dwunastu kilometrów na południowy zachód; miasto leży bezpośrednio przy niej.
• Drogą wojewódzką 388 — spokojniejsze połączenie w stronę Dusznik-Zdroju i Gór Bystrzyckich.
• Koleją — stacja na linii z Kłodzka do Kudowy-Zdroju, dworzec z 1890 roku w granicach miasta.
• Autobusem — dworzec autobusowy jest w centrum, blisko strefy zdrojowej.
• Samolotem — najbliższe lotnisko to Wrocław-Strachowice, nieco ponad sto kilometrów stąd.

Dobre rady

Polanica jest najwygodniejszą bazą do zwiedzania Kotliny Kłodzkiej bez samochodu: leży przy ósemce, ma dworzec kolejowy i autobusowy w centrum, a stąd jest blisko i do Dusznik, i do Kudowy, i do Kłodzka. Jednocześnie jest wystarczająco cicha, żeby dało się tu wieczorem po prostu siedzieć w parku.

Jeśli masz wybór, przyjedź w maju — wtedy kwitną azalie i rododendrony w Parku Zdrojowym, a to jedyny moment, w którym ten park jest naprawdę widowiskowy. Co do zabiegów, godzin udostępniania obiektów i programu teatru: te rzeczy zmieniają się co sezon, więc najpewniejszy jest serwis miasta.

Jak dojechać i praktyczne info

Lokalizacja

dolina Bystrzycy Dusznickiej u podnóża Piekielnej Góry, południowo-wschodni skraj Gór Stołowych, województwo dolnośląskie, powiat kłodzki; około dwunastu kilometrów od Kłodzka

Wysokość

od około 350 do 560 metrów n.p.m.

Co to jest

statutowe uzdrowisko; kwaśne wody wzmiankowane w XVII wieku, kuracje w dawnym dworze jezuickim od połowy XVIII wieku

Surowce lecznicze

szczawy wodorowęglanowo-wapniowe bogate w dwutlenek węgla oraz borowina z miejscowego złoża

Główne ujęcia

Wielka Pieniawa (odwiercona w latach 1903–1904), Józef i Jerzy

Profil leczniczy

choroby układu krążenia i przewodu pokarmowego; programy odzwyczajania od palenia tytoniu

Park Zdrojowy

założony w 1906 roku, zrewitalizowany w 2011; azalie, rododendrony i magnolie

Architektura zdrojowa

dom zdrojowy z pijalnią z 1911 roku (secesja i klasycyzm, hala spacerowa), Teatr Zdrojowy z 1925 roku, dom kuracyjny z 1906

Inne zabytki

neobarokowy kościół Wniebowzięcia NMP z 1910 roku, dawny dwór jezuicki z lat 1706–1707, dworzec kolejowy z 1890

Kultura

Memoriał Akiby Rubinsteina (szachy), Kłodzkie Wiosny Poetyckie 1966–1974, festiwal POL-8 w latach 1965–2010

Wielkość

około sześciu tysięcy mieszkańców, powierzchnia nieco ponad siedemnaście kilometrów kwadratowych

Czas pobytu

popołudnie na samo uzdrowisko; jako baza wypadowa — kilka dni

Aktualne godziny i bilety

oficjalny serwis miasta Polanica-Zdrój

Kiedy najlepiej