Duszniki-Zdrój — zdrój, w którym Chopin zagrał pierwszy raz za granicą

Dwa koncerty w sierpniu 1826 roku

Fryderyk Chopin przyjechał tu jako szesnastolatek, wysłany na kurację, i w sierpniu 1826 roku zagrał dwa koncerty. Były to jego pierwsze występy poza granicami Królestwa Polskiego, a zarazem pierwsze, które zagrał na cel dobroczynny. Z tego jednego epizodu miasto żyje do dziś — i trudno mu to zarzucać, bo niewiele uzdrowisk ma w biografii równie czysty punkt.

Występy odbyły się w drewnianym budynku wzniesionym w latach 1802–1805 jako sala towarzyska zdroju; dziś mieści się w nim Teatr Zdrojowy imienia Fryderyka Chopina, zwany potocznie Dworkiem Chopina. W 1897 roku, w sześćdziesiątą rocznicę wizyty, odsłonięto tu pomnik kompozytora z brązowym medalionem.

Od 1946 roku odbywa się tutaj Międzynarodowy Festiwal Chopinowski — co roku w sierpniu, w tym samym miesiącu, w którym grał Chopin. To jeden z najstarszych nieprzerwanie organizowanych festiwali muzycznych w Polsce, a jego skala jest wyraźnie nieproporcjonalna do czterotysięcznego miasta, w którym się odbywa.

Zimny Zdrój i to, co z niego wyrosło

Pierwszą wzmiankę o źródle datuje się na początek XV wieku, a lecznicze zastosowanie wody jest poświadczone od 1605 roku. Badania naukowe zaczęły się w 1748 roku, a w 1769 Duszniki zostały oficjalnie uznane za uzdrowisko, kiedy źródło Zimny Zdrój wpisano na listę pruskich zdrojów leczniczych. W drugiej połowie XVIII wieku zaczęto prowadzić kuracje, a na początku XIX wieku dołączyły kolejne ujęcia — Letni Zdrój, dziś Pieniawa Chopina, oraz źródło znane dzisiaj jako Jan Kazimierz.

Zabudowa zdrojowa powstawała przez całe XIX stulecie: pawilony i urządzenia kąpielowe na początku wieku, nowe łazienki w 1862 roku, a w 1877 palmiarnia z salą koncertową, która służy dziś jako pijalnia wód. W 1886 roku Park Zdrojowy przekomponował Carl Hampel i w tym układzie park zachował się do dzisiaj; po powodzi z końca lat dziewięćdziesiątych odtworzono w nim kolorową fontannę. Po drugiej wojnie, w latach 1958–1962, odbudowano stare ujęcia, wykonano nowe i wyremontowano pijalnię.

Leczy się tu szczawami żelazistymi i wodami alkalicznymi, do picia i do kąpieli, a także borowiną i kąpielami igliwiowymi. Zatwierdzone kierunki obejmują choroby układu krążenia i przewodu pokarmowego oraz schorzenia kobiece; działa też ośrodek zajmujący się osteoporozą. Osobnym czynnikiem jest klimat: centrum leży powyżej pięciuset metrów nad poziomem morza, w dolinie, która rozdziela Góry Orlickie i Góry Bystrzyckie, i jest to klimat bodźcowy, nie łagodzący.

Zanim przyjechali kuracjusze

Miasto jest starsze od swojego zdroju o ponad czterysta lat. Pierwsza wzmianka pochodzi z 1324 roku, prawa miejskie na prawie niemieckim Duszniki otrzymały w 1346, a od 1477 roku należały do hrabstwa kłodzkiego. Dochody dawał handel na drodze z Czech na Śląsk, prawo składu i wydobycie rudy żelaza — hutnictwo w połowie XIV wieku skończyło się jednak szybko, bo ruda się wyczerpała.

W drugiej połowie XVI wieku rosły tu trzy rzeczy naraz: handel, tkactwo i papiernictwo. Cechy tkackie i sukiennicze działały już w latach osiemdziesiątych tego wieku, ratusz postawiono w 1584 roku, a młyn papierniczy wzmiankowany jest od 1562. Ten ostatni ma dziś własną stronę w portalu i własną rangę — od 2011 roku jest pomnikiem historii, a od 1968 mieści Muzeum Papiernictwa.

Z dawnego miasta zostało więcej, niż się spodziewa przyjezdny nastawiony na zdrój: renesansowy układ rynku z maryjną kolumną z 1725 roku, barokowy kościół świętych Piotra i Pawła ze słynną amboną w kształcie wieloryba, kaplica Trójcy Świętej z końca XVII wieku i klasztor franciszkanów z lat dwudziestych XX wieku. W 1669 roku zatrzymał się tutaj w drodze do Francji abdykowany król Jan Kazimierz, i stąd nazwa jednego ze źródeł.

Wyżej: Zieleniec i torfowisko

Duszniki mają drugie piętro. Zieleniec, najwyżej położona część miasta, leży między ośmiuset a dziewięciuset sześćdziesięcioma metrami nad poziomem morza — czyli czterysta metrów wyżej niż zdrój — i jest jednym z najbardziej śnieżnych miejsc w polskich Sudetach. Zimą to ośrodek narciarski, a przez cały rok punkt startowy na szlakach Gór Orlickich, w tym na szlaku czerwonym.

W pobliżu leży rezerwat Torfowisko pod Zieleńcem — jedno z najcenniejszych torfowisk wysokich w Sudetach, z roślinnością typu tundrowego, która przetrwała tu od ostatniego zlodowacenia. Na płaskim grzbiecie, w zagłębieniu bez odpływu, wykształciły się warunki, jakich w tej szerokości geograficznej praktycznie nie ma.

Niżej, w granicach miasta, działa Jamrozowa Polana z Duszniki Areną — centrum biathlonu i biegów narciarskich, które gościło zawody międzynarodowe, w tym mistrzostwa Europy w biathlonie w 2021 roku. To rzadkie połączenie: uzdrowisko z pijalnią wód z 1877 roku i obiekt sportowy klasy międzynarodowej w tej samej gminie.

Jak dotrzeć

• Samochodem — trasa europejska E67 przebiega północnym skrajem miasta; z Kłodzka przez Polanicę-Zdrój to kilkadziesiąt minut.
• Koleją — linia z Kłodzka, otwarta w grudniu 1902 roku, przedłużona do Kudowy-Zdroju w lipcu 1905.
• Do Zieleńca — droga w górę odbija z miasta; zimą trzeba liczyć się z warunkami górskimi i oponami na śnieg.
• Pieszo — zdrój, rynek i Muzeum Papiernictwa leżą blisko siebie, ale Zieleniec to już wyprawa, nie spacer.

Co warto wiedzieć

Sierpień w Dusznikach wygląda inaczej niż reszta roku: festiwal wypełnia miasto, a bilety na recitale rozchodzą się zawczasu. Jeśli zależy ci na ciszy, lepszy jest czerwiec albo wrzesień — zdrój pracuje tak samo, a park jest pusty.

Dwie rzeczy warto rozdzielić w planie. Zdrój z pijalnią, parkiem i Dworkiem Chopina to spokojne pół dnia w dolinie. Zieleniec, torfowisko i grzbiet Gór Orlickich to osobny dzień, zupełnie inna pogoda i czterysta metrów różnicy wysokości — zdarza się, że w mieście jest deszcz, a na górze śnieg. Terminy koncertów, godziny udostępniania obiektów i warunki narciarskie najlepiej sprawdzać u źródła, bo zmieniają się z sezonu na sezon.

Jak dojechać i praktyczne info

Lokalizacja

dolina Bystrzycy Dusznickiej między Górami Orlickimi a Górami Bystrzyckimi, województwo dolnośląskie, powiat kłodzki; przy granicy z Czechami

Wysokość

centrum powyżej pięciuset metrów n.p.m., Zieleniec od około 800 do 960 metrów

Co to jest

statutowe uzdrowisko; lecznicze użycie wód poświadczone od 1605 roku, oficjalny status zdroju od 1769

Surowce lecznicze

szczawy żelaziste i wody alkaliczne, borowina, kąpiele igliwiowe

Główne ujęcia

Zimny Zdrój, Pieniawa Chopina (dawny Letni Zdrój), Jan Kazimierz

Profil leczniczy

choroby układu krążenia i przewodu pokarmowego, schorzenia kobiece; ośrodek zajmujący się osteoporozą

Park Zdrojowy

z początku XIX wieku, przekomponowany w 1886 roku przez Carla Hampla

Pijalnia wód

dawna palmiarnia z salą koncertową z 1877 roku

Chopin

dwa koncerty w sierpniu 1826 roku, pierwsze poza Królestwem Polskim; Dworek Chopina z lat 1802–1805, pomnik z 1897

Festiwal

Międzynarodowy Festiwal Chopinowski, co roku w sierpniu od 1946 roku

Zabytki miasta

renesansowy rynek z kolumną maryjną z 1725 roku, barokowy kościół świętych Piotra i Pawła z amboną w kształcie wieloryba, młyn papierniczy (pomnik historii od 2011, Muzeum Papiernictwa od 1968)

Zieleniec

ośrodek narciarski i baza w Górach Orlickich; w pobliżu rezerwat Torfowisko pod Zieleńcem z roślinnością tundrową

Sport

Jamrozowa Polana z Duszniki Areną — biathlon i biegi narciarskie, mistrzostwa Europy w biathlonie w 2021 roku

Czas pobytu

pół dnia na zdrój i miasto, osobny dzień na Zieleniec i grzbiet Gór Orlickich

Aktualne godziny i bilety

oficjalny serwis miasta Duszniki-Zdrój

Kiedy najlepiej