Tatrzański Park Narodowy — granie, stawy i pięć pięter roślinności

Park, który zaczyna się za rogatkami Zakopanego

Rozporządzenie o utworzeniu parku zapadło w 1954 roku, a instytucja ruszyła rok później — Tatry były wtedy jednym z pierwszych tak chronionych obszarów w kraju. Dziś park zajmuje około 211 km², czyli całą polską część pasma, a blisko 150 km² tej powierzchni objęto ochroną ścisłą: przyroda rządzi się tam sama, a człowiek ma prawo wejść wyłącznie na znakowany szlak.

Granica parku biegnie tuż za ostatnimi domami Zakopanego i sąsiednich wsi, więc z przystanku do rezerwatu wchodzi się w kilka minut. Po stronie słowackiej park styka się z TANAP-em, słowackim parkiem tatrzańskim; oba tworzą wspólny, transgraniczny rezerwat biosfery UNESCO, wpisany na listę w 1993 roku. Od 2017 roku tatrzańskie torfowiska i stawy mają też status obszaru Ramsar.

Najwięcej uwagi ściągają Rysy — 2499 m n.p.m., najwyższy punkt Polski, leżący dokładnie na granicy państwowej. To jednak tylko jeden z kilkudziesięciu tatrzańskich dwutysięczników. Park jest najliczniej odwiedzanym parkiem narodowym w kraju i w szczycie sezonu bywa to odczuwalne na każdym metrze szlaku.

Pięć pięter w pionie

Tatry mieszczą w niespełna dwóch kilometrach różnicy wysokości pełny zestaw pięciu pięter roślinności. Najniżej, do około 1250 m, rozciąga się regiel dolny z bukami i jodłami. Wyżej, do mniej więcej 1550 m, idzie regiel górny — ciemny, niemal czysty las świerkowy. Nad nim las się kończy i zaczyna piętro kosodrzewiny, potem piętro hal z wysokogórskimi murawami, a na końcu piętro turni: nagie skały, na których rośliny trzymają się szczelin.

Flora parku to ponad tysiąc gatunków roślin naczyniowych, z czego kilkadziesiąt objęto ochroną gatunkową. Część z nich rośnie w Polsce wyłącznie albo niemal wyłącznie tutaj — jak limba, zwarta forma sosny z wysokich piętr, czy skalnice wczepione w ściany. Ta kompresja stref w pionie sprawia, że jednodniowe wyjście z doliny na grań prowadzi przez tyle krajobrazów, ile w niżowej Polsce rozkłada się na setki kilometrów.

Kozice, świstaki i reszta sąsiedztwa

• Kozica tatrzańska — podgatunek żyjący tylko w Tatrach; najłatwiej wypatrzyć ją na trawnikach pod graniami, zwykle wczesnym rankiem.
• Świstak tatrzański — również tatrzański endemit, zdradza się przeciągliwym gwizdem z piętra hal.
• Niedźwiedź brunatny — obecny w całym pasmie; park stale przypomina, żeby nie dokarmiać zwierząt i nie zostawiać resztek jedzenia.
• Ryś i wilk — nieliczne, aktywne nocą, praktycznie niewidoczne dla turystów.
• Orzeł przedni i cietrzew — ptaki, dla których część terenu zamyka się okresowo na czas lęgów.

Stawy, wodospady i wapienne wnętrza

Po lodowcach zostało w Tatrach ponad trzydzieści jezior, nazywanych tutaj stawami. Największy jest Morskie Oko w Tatrach Wysokich, a najgłębszy — sąsiedni Wielki Staw Polski w Dolinie Pięciu Stawów Polskich, z dnem blisko osiemdziesięciu metrów pod powierzchnią. Między tą doliną a Morskim Okiem spada Siklawa, najwyższy wodospad parku, mierzący około siedemdziesięciu metrów.

Druga, mniej oczywista część parku jest pod ziemią. Wapienne masywy Tatr Zachodnich są podziurawione jak gąbka — zinwentaryzowano tu kilkaset jaskiń, a kilka z nich udostępniono zwiedzającym przy szlakach, między innymi w Dolinie Kościeliskiej. Nie trzeba do nich lin ani kasku, ale latarka i ciepła kurtka są konieczne: temperatura w środku trzyma się kilku stopni przez cały rok.

Jak dotrzeć

• Samochodem — zakopianką z Krakowa do Zakopanego; parkingi przy wylotach dolin zapełniają się wcześnie rano, a w stronę Morskiego Oka można podjechać tylko do Palenicy Białczańskiej.
• Koleją i autobusem — Zakopane ma stację kolejową i dworzec z bezpośrednimi połączeniami z Krakowa, Katowic i Warszawy; do wylotów dolin dowożą busy.
• Koleją linową — na Kasprowy Wierch z Kuźnic, czyli z doliny wprost na grań; kolejka na Gubałówkę i wyciąg na Nosal działają już poza granicami parku.
• Pieszo z miasta — do Doliny Strążyskiej, na Nosal i pod Wielką Krokiew wchodzi się prosto z Zakopanego, bez żadnego dojazdu.

Dobre rady

Tatrzańska pogoda zmienia się szybciej, niż wygląda z dołu: letnie burze przychodzą zwykle po południu, więc na granie wychodzi się rano i schodzi przed nimi. Wiatroszczelna kurtka przydaje się nawet w sierpniu, a na wyższe trasy także rękawiczki. Śnieg w kotłach i na północnych stokach leży często do czerwca, a od października potrafi wrócić.

Zasady parku są proste: chodzimy po znakowanych szlakach, nie zbieramy roślin, nie biwakujemy poza schroniskami, psy zostają w dolinie. Część tras zamyka się czasowo — po lawinach, przy remontach albo na okres lęgów — dlatego dzień przed wyjściem warto sprawdzić komunikaty parku. Jeśli idziesz w wysokie Tatry pierwszy raz, Orla Perć i Rysy nie są dobrym początkiem; lepiej zacząć od dolin i łagodniejszych przełęczy.

Jak dojechać i praktyczne info

Lokalizacja

Tatry, województwo małopolskie; dyrekcja parku w Zakopanem

Powierzchnia

około 211 km², z czego blisko 150 km² pod ochroną ścisłą

Najwyższy punkt

Rysy, 2499 m n.p.m. — najwyższy punkt Polski

Szlaki

około 270 km znakowanych tras pieszych

Status ochrony

park narodowy od 1955 roku, transgraniczny rezerwat biosfery UNESCO ze słowackim TANAP-em (1993), obszar Ramsar

Czas zwiedzania

od pół dnia na jedną dolinę do kilku dni na granie i schroniska

Aktualne godziny i bilety

oficjalna strona parku

Kiedy najlepiej