Trakt Królewski — jedna oś, która porządkuje całą Warszawę

Czym właściwie jest Trakt Królewski

Nazwa jest nieformalna i nie oznacza żadnej jednej ulicy. Trakt to ciąg, który zaczyna się na placu Zamkowym, biegnie Krakowskim Przedmieściem, przechodzi w Nowy Świat, potem w Aleje Ujazdowskie, a dalej ulicami Belwederską i Sobieskiego dociera do Wilanowa. W linii prostej to ponad dziesięć kilometrów; pieszo, z przystankami, spokojnie wypełnia cały dzień.

„Królewski” nie jest tu marketingowym dodatkiem. Na obu końcach stoją siedziby władców: Zamek Królewski przy placu Zamkowym i pałac w Wilanowie, prywatna rezydencja Jana III Sobieskiego. Po drodze mija się jeszcze Łazienki Królewskie i Belweder, więc trasa faktycznie łączy miejsca, między którymi królowie i prezydenci się przemieszczali.

To też powód, dla którego trakt ma własny status ochrony. W 1994 roku, zarządzeniem Prezydenta Rzeczypospolitej, historyczny zespół miasta z Traktem Królewskim i Wilanowem uznano za pomnik historii — najwyższą krajową kategorię ochrony zabytków. Chroniona jest nie pojedyncza kamienica, ale cały układ: ulica, jej skala, zieleń i widoki.

Jak ta oś powstawała, odcinek po odcinku

Najstarszy fragment jest po prostu drogą wyjazdową ze średniowiecznego miasta. Przy Bramie Krakowskiej już w XIV wieku rosło przedmieście, a trakt prowadził stąd do Czerska, a dalej do Krakowa — stąd nazwa Krakowskie Przedmieście, licząca dziś nieco ponad kilometr długości. Ulica była w całości wybrukowana około 1762 roku, a oświetlenie gazowe dostała w 1855.

Dalszy odcinek, Nowy Świat, bierze nazwę od osadnictwa, które w XVII wieku rozwijało się poza murami miasta, przy dawnej drodze ze Starej Warszawy do Ujazdowa. Dziś ma około kilometra i jest jedną z najbardziej jednolitych ulic w mieście.

Najbardziej zaskakujący jest najmłodszy fragment. Aleje Ujazdowskie, długie dziś około 1,6 km, wytyczono z polecenia Augusta II w latach 1722–1732 jako Drogę Kalwaryjską — czternastometrowej szerokości aleję obsadzoną lipami, przy której stanęło 28 kaplic projektu Joachima Daniela Jaucha. W drugiej połowie XVIII wieku kaplice rozebrano, a z drogi pielgrzymkowej została reprezentacyjna aleja. Park Ujazdowski urządzono przy niej dopiero w latach 1893–1896.

Co mija się po drodze

Pierwszy odcinek jest najgęstszy. Przy Krakowskim Przedmieściu stoją między innymi kościół św. Anny z tarasem widokowym przy dzwonnicy, kościół karmelitów, Pałac Prezydencki, pałac Potockich, bazylika św. Krzyża, kościół wizytek, Pałac Kazimierzowski z dziedzińcem Uniwersytetu Warszawskiego oraz pałac Staszica. Między nimi rozstawiono pomniki, które same układają się w listę lektur szkolnych: Mickiewicz, Kopernik, Prus, Poniatowski, Wyszyński.

Za Nowym Światem trakt wchodzi na plac Trzech Krzyży z kościołem św. Aleksandra, a potem w Aleje Ujazdowskie — odcinek zupełnie inny w charakterze: szeroki, zadrzewiony, z pałacami i willami, w których po I wojnie światowej zaczęły się osadzać poselstwa i ambasady. Po wschodniej stronie zostaje Park Ujazdowski i Zamek Ujazdowski.

Dalej po prawej otwierają się Łazienki Królewskie z Pałacem na Wyspie, po drodze mija się Belweder, a trakt kończy się przy pałacu w Wilanowie z jego ogrodami. Ostatni odcinek ulicami Belwederską i Sobieskiego jest najmniej ciekawy — to normalne miejskie ulice — i właśnie tu najczęściej przesiada się do autobusu.

Ulica, która przeszła przez XX wiek

Trakt nie wygląda dziś tak, jak przed wojną, i nie jest też wierną rekonstrukcją. Zabudowa Krakowskiego Przedmieścia i Nowego Świata została zniszczona w czasie obrony Warszawy w 1939 roku i powstania warszawskiego, a potem odbudowana według koncepcji, która celowo ujednolicała ulicę.

Przy odbudowie obniżono budynki: na Krakowskim Przedmieściu do dwóch–czterech kondygnacji, na Nowym Świecie do dwóch, co odpowiadało maksymalnej wysokości z czasów Królestwa Kongresowego. Część kamienic dostała klasycystyczne fasady, których wcześniej nie miała. Odbudowę Nowego Świata rozpoczęto w marcu 1947 roku, a ulicę otwarto dla ruchu 22 lipca 1949; na Krakowskim Przedmieściu prace w większości zamknięto do 1951 roku.

Drugie przekształcenie przyszło już w naszych czasach i dotyczyło samochodów. Na Nowym Świecie w 1996 roku zwężono jezdnię z czternastu do siedmiu metrów, poszerzono chodniki i wyprowadzono ruch indywidualny. Krakowskie Przedmieście przeszło podobną zmianę w latach 2006–2008 według projektu Krzysztofa Domaradzkiego: dziś środkiem biegnie wąska jezdnia dla komunikacji miejskiej i taksówek, a resztę przestrzeni oddano pieszym.

Jak zwiedzać trakt, żeby nie paść po trzech godzinach

Podstawowa pomyłka to próba przejścia całości pieszo za jednym razem razem ze zwiedzaniem wnętrz. Sprawdza się podział na dwa etapy: plac Zamkowy – plac Trzech Krzyży pieszo, bo to najgęstszy i najbardziej miejski fragment, a potem Łazienki i Wilanów jako osobne punkty, dojeżdżając autobusem Alejami Ujazdowskimi i dalej.

Jeśli masz tylko jeden dzień w Warszawie, trakt jest najlepszą odpowiedzią: idąc nim, zobaczysz Stare Miasto, uniwersytet, pałace, kościoły i park bez zaglądania w mapę. Jeśli masz trzy dni — rozłóż go na trzy spacery i wejdź do wnętrz.

Pamiętaj, że to działająca część miasta, nie wydzielona strefa turystyczna. Przy Pałacu Prezydenckim regularnie odbywają się uroczystości i manifestacje, a fragmenty ulic bywają wtedy zamykane.

Jak dotrzeć

• Metrem — linia M2 ma stacje przy obu końcach miejskiego odcinka: Ratusz Arsenał i Nowy Świat-Uniwersytet, a także Centrum Nauki Kopernik po drugiej stronie skarpy.
• Autobusem — Trakt Królewski obsługuje kilka linii biegnących Krakowskim Przedmieściem i Alejami Ujazdowskimi aż do Wilanowa; to najprostszy sposób, by pokonać dalszy odcinek bez spaceru.
• Pieszo — cały trakt da się przejść w jeden dzień, ale wygodniej podzielić go na odcinek staromiejski i parkowy, z przerwą w Łazienkach.
• Samochodem — najgorszy pomysł: Nowy Świat i Krakowskie Przedmieście są wyłączone z ruchu indywidualnego, a parkowanie w okolicy jest płatne i trudne.

Jak dojechać i praktyczne info

Lokalizacja

Śródmieście i dzielnica Wilanów w Warszawie, od placu Zamkowego do pałacu w Wilanowie

Długość

ponad dziesięć kilometrów; Krakowskie Przedmieście około 1 km, Nowy Świat około 1 km, Aleje Ujazdowskie około 1,6 km

Czas zwiedzania

od dwóch godzin za sam spacer po odcinku śródmiejskim do pełnego dnia z wnętrzami

Ochrona

pomnik historii od 1994 roku, w ramach historycznego zespołu miasta z Traktem Królewskim i Wilanowem

Aktualne godziny i bilety

Zamek Królewski w Warszawie, Muzeum Pałacu Króla Jana III w Wilanowie

Kiedy najlepiej