Ustroń jako uzdrowisko — solanka z półtora kilometra głębokości i borowina

Kuźnice, żużel i początek kuracji

Ustroń nie zaczynał jako kurort, lecz jako miejscowość przemysłowa. W dolinie Wisły pracowały kuźnice i wielki piec, a w XIX wieku zauważono, że woda ogrzewana wsypywanym do niej rozżarzonym żużlem ma działanie lecznicze — żużel zawierał związki siarki i przekazywał je kąpieli. Z tej zupełnie lokalnej obserwacji wyrosła tradycja uzdrowiskowa, którą dopiero później podparto geologią.

Drugim filarem był klimat. Ustroń leży na wysokości około 360 metrów nad poziomem morza, w dolinie osłoniętej od zachodu Czantorią Wielką (995 metrów), a od wschodu Równicą (884 metry). Taki układ daje łagodne warunki klimatyczne bez wysokogórskiego obciążenia organizmu, co w klasyfikacji Ministerstwa Zdrowia zalicza Ustroń do uzdrowisk podgórskich. W województwie śląskim takich miejscowości jest tylko dwie, a w Beskidzie Śląskim status uzdrowiska ma wyłącznie Ustroń.

Miasto liczy około szesnastu tysięcy mieszkańców i prawa miejskie otrzymało w 1956 roku, więc przez większość swojej historii uzdrowiskowej było po prostu dużą wsią przemysłową z zakładem kąpielowym.

Solanka, borowina, pijalnia

Dzisiejsze lecznictwo opiera się na solance jodkowo-bromkowo-chlorkowej, wydobywanej dwoma odwiertami o głębokości około 1700 metrów, położonymi w części zdrojowej miasta. Miejski serwis podaje jej stężenie na około 12,5 procent — to woda bardzo stężona, więc do kąpieli się ją rozcieńcza.

Drugim surowcem jest borowina, pozyskiwana ze złoża Zabłocie. Stosuje się ją w kąpielach, zawijaniach i okładach; przypisuje się jej działanie przeciwzapalne i bakteriostatyczne. W Parku Zdrojowym działa pijalnia wód mineralnych — element, którego w Beskidach poza Ustroniem praktycznie nie ma.

Kierunki lecznicze obejmują choroby narządów ruchu i reumatyczne, choroby układu oddechowego, choroby układu krążenia oraz choroby metaboliczne wraz z otyłością. Starsze opracowania wymieniają też łagodne postacie chorób gośćcowych, stany po urazach i przewlekłe stany zapalne nerwów obwodowych — czyli dokładnie to, do czego pasuje połączenie solanki, borowiny i łagodnego klimatu.

Zawodzie, czyli uzdrowisko wpisane w stok

Część zdrojowa Ustronia nie leży w centrum, lecz na stoku Równicy, w dzielnicy Zawodzie. Budowę zespołu leczniczo-sanatoryjnego rozpoczęto tam w 1967 roku i to z tego czasu pochodzą najbardziej rozpoznawalne budynki miasta: rozszerzające się ku górze bryły, ustawione tarasowo jedna nad drugą, powszechnie nazywane piramidami. Każda kondygnacja jest szersza od poprzedniej, więc balkony niższych pięter są zadaszone przez wyższe.

Dla architektury to jeden z ciekawszych przykładów polskiego modernizmu lat sześćdziesiątych i siedemdziesiątych w górach: zabudowa nie udaje regionalnego stylu i nie chowa się za drzewami, tylko świadomie buduje panoramę zbocza. Można jej nie lubić, ale trudno przejść obok obojętnie — i właśnie ten widok, a nie zabytkowa zabudowa zdrojowa, jest wizytówką uzdrowiskowego Ustronia.

Pod Zawodziem, w dolinie, leży park zdrojowy z amfiteatrem; stamtąd wychodzą ścieżki na Równicę. Dzięki temu kuracjusz ma do wyboru dwa zupełnie różne spacery: płaski po parku i stromy w górę, bez konieczności dojeżdżania gdziekolwiek.

Jak dotrzeć

• Samochodem — z Katowic drogą szybkiego ruchu w stronę Cieszyna i dalej doliną Wisły; wjazd do części zdrojowej jest oznakowany osobno, bo Zawodzie leży powyżej centrum.
• Pociągiem — linią numer 191 z Goleszowa do Wisły Głębce. W granicach miasta są stacje Ustroń i Ustroń Polana oraz przystanki Ustroń Zdrój i Ustroń Brzegi, czyli do części uzdrowiskowej dojeżdża się właściwie pod drzwi. Po remoncie linia pracuje od 11 grudnia 2022 roku.
• Autobusem — przystanki komunikacji dalekobieżnej i regionalnej znajdują się w centrum, skąd do Zawodzia dowożą autobusy miejskie.
• Pieszo i koleją linową — z doliny na Czantorię wywozi kolej, a na Równicę prowadzą szlaki; dla osób na turnusie to najprostszy sposób wyjścia poza część zdrojową.

Dobre rady

Jeśli przyjeżdżasz zobaczyć uzdrowisko, a nie leczyć się, wybierz Zawodzie i obejdź je od dołu do góry. Z dolnych tarasów piramidy wyglądają jak zwykłe bloki; dopiero z wyższych poziomów widać ich układ i panoramę doliny Wisły, dla której je tak ustawiono.

Warto rozdzielić dwie rzeczy, które w Ustroniu łatwo pomylić. Część zdrojowa to Zawodzie i park w dolinie — tam jest solanka, borowina i pijalnia. Cała reszta, czyli kolej na Czantorię, szlaki, tor saneczkowy i park z pokazami sokolniczymi, to oferta turystyczna miasta, niezwiązana z lecznictwem. Dzień wystarczy na jedno albo drugie, nie na oba.

Dojazd pociągiem jest tu wyjątkowo wygodny, bo przystanki stoją w kilku punktach miasta. Jeśli planujesz pobyt bez samochodu, Ustroń jest jednym z nielicznych beskidzkich miast, w których to działa bez żadnych kompromisów.

Jak dojechać i praktyczne info

Lokalizacja

dolina Wisły w Beskidzie Śląskim, województwo śląskie; centrum około 360 metrów nad poziomem morza

Co to jest

statutowe uzdrowisko podgórskie; jedyne uzdrowisko w Beskidzie Śląskim i jedno z dwóch w województwie śląskim

Surowce lecznicze

solanka jodkowo-bromkowo-chlorkowa z dwóch odwiertów o głębokości około 1700 metrów (stężenie około 12,5 procent) oraz borowina ze złoża Zabłocie

Kierunki lecznicze

choroby narządów ruchu i reumatyczne, choroby układu oddechowego, choroby układu krążenia, choroby metaboliczne z otyłością

Początki lecznictwa

XIX wiek — kąpiele w wodzie ogrzewanej rozżarzonym żużlem wielkopiecowym, zawierającym związki siarki

Dzielnica zdrojowa

Zawodzie na stoku Równicy; budowa zespołu sanatoryjnego od 1967 roku

Szczyty nad miastem

Czantoria Wielka 995 metrów, Równica 884 metry

Czas pobytu

pół dnia na część zdrojową, cały dzień z górami

Aktualne godziny i bilety

oficjalny serwis turystyczny Ustronia

Kiedy najlepiej