Augustów jako uzdrowisko — borowina, puszcza i powietrze zamiast pijalni wód

Uzdrowisko, które zaczyna się w lesie

W większości polskich uzdrowisk najważniejsza jest woda. W Augustowie jest nią powietrze. Miasto otacza z trzech stron — od wschodu, południa i północy — Puszcza Augustowska, jeden z największych zwartych kompleksów leśnych w kraju; po polskiej stronie granicy zajmuje ponad sto czternaście tysięcy hektarów. To stąd bierze się mikroklimat bogaty w olejki eteryczne i fitoncydy, który miasto podaje jako swój pierwszy surowiec leczniczy.

Praktycznie oznacza to, że kuracja w Augustowie wygląda inaczej niż w uzdrowisku górskim czy nadmorskim. Nie ma pijalni wód mineralnych ani zabudowy zdrojowej z XIX wieku. Jest las, woda i chodzenie — a przyjeżdżający po zdrowie trafiają w ten sam krajobraz, po który inni przyjeżdżają z kajakiem.

Borowina i kłopot, który miasto musiało rozwiązać

Drugim surowcem jest borowina — torf leczniczy, używany w okładach i zawijaniach przy schorzeniach reumatycznych i narządu ruchu. Przez dekady pochodził ze złoża Kolnica, położonego poza granicami miasta. Problem w tym, że polskie prawo nakłada na gminy uzdrowiskowe obowiązek eksploatacji własnych surowców leczniczych, a Augustów długo tego obowiązku nie wypełniał — w 2016 roku miasto mówiło o tym wprost jako o zagrożeniu utratą statusu uzdrowiska.

Rozwiązanie znalazło się w 2015 roku, kiedy udokumentowano złoże torfu w granicach miasta. Dojście do niego wymagało długiej wymiany gruntów z Lasami Państwowymi i porozumienia z nadleśnictwem w sprawie wydobycia. To nietypowo prozaiczna historia dla miejsca, które reklamuje się czystym powietrzem, ale dobrze pokazuje, na czym w Polsce opiera się status uzdrowiska: nie na tradycji, a na udokumentowanym złożu i operacie uzdrowiskowym.

Gdzie dokładnie jest strefa zdrojowa

Uzdrowiskowa część miasta ma swoją nazwę administracyjną: Osiedle Uzdrowisko, jedno z trzech dużych osiedli wydzielonych we wrześniu 2015 roku. Leży nad jeziorem Necko, po stronie, gdzie zabudowa najszybciej przechodzi w las. W parku zdrojowym wyznaczono około kilometra ścieżki spacerowej — na tle parków zdrojowych w Kudowie czy Krynicy to układ skromny, bardziej leśny niż ogrodowy.

Reszta uzdrowiska jest rozproszona i wtopiona w miasto: nabrzeża Netty, brzegi Necka, Białego Augustowskiego i Sajna, ścieżki wokół jezior. Kto przyjeżdża na kurację, w praktyce korzysta z tych samych tras co turyści — co ma tę zaletę, że pobyt nie zamyka się w jednym kwartale.

Co i od kiedy

Prawa uzdrowiskowe Augustów dostał w dwóch etapach. Częściowe przyznano na początku lat siedemdziesiątych, pełny status uzdrowiska statutowego — w 1993 roku. Oficjalny profil leczniczy obejmuje choroby ortopedyczno-urazowe, reumatologiczne, choroby naczyń obwodowych i osteoporozę.

Do tego dochodzi kontekst, który w uzdrowisku łatwo przeoczyć: Augustów ma prawa miejskie od 17 maja 1557 roku, a miasto zaplanowano siedem lat wcześniej. Największy zabytek regionu, Kanał Augustowski, powstał w latach 1824–1839 i w 2007 roku został uznany za pomnik historii. Uzdrowisko jest więc młodsze od wszystkiego, z czego Augustów jest znany — i do dziś zostaje w cieniu kanału i jezior.

Jak dotrzeć

• Samochodem — Augustów leży w województwie podlaskim, nad Nettą, przy trasach z Białegostoku i Suwałk. Osiedle Uzdrowisko znajduje się nad Neckiem, po przeciwnej stronie miasta niż śródmieście i rynek.
• Koleją — przez Augustów prowadzi linia kolejowa w stronę Suwałk, a od dworca do jezior i części uzdrowiskowej idzie się lub jedzie kilkanaście minut.
• Pieszo i rowerem — po mieście najwygodniej poruszać się wokół wody. Ścieżki wzdłuż Netty i brzegiem Necka łączą śródmieście ze strefą zdrojową bez konieczności wychodzenia na ruchliwe ulice.

Dobre rady

Augustów nie jest uzdrowiskiem na jedno popołudnie — nie ma tu pojedynczego obiektu, który się zwiedza i odhacza. Sens tego miejsca polega na kilku dniach chodzenia po lesie i nad wodą, i tak warto je planować. Jeśli masz tylko jeden dzień, lepiej wybrać Kanał Augustowski albo rejs, a uzdrowisko potraktować jako tło.

Najlepszym punktem na zrozumienie, o co chodzi w tutejszym mikroklimacie, jest granica miasta i puszczy nad Neckiem: po kilkuset metrach zabudowa się kończy, a powietrze wyraźnie zmienia zapach. Warto też pamiętać, że to uzdrowisko kontynentalne — różnice temperatur między porami roku są tu duże, a zima bywa znacznie mroźniejsza niż w uzdrowiskach na zachodzie i południu kraju.

Jak dojechać i praktyczne info

Lokalizacja

Augustów nad Nettą i jeziorem Necko, Puszcza Augustowska, województwo podlaskie

Co to jest

uzdrowisko statutowe — miasto z prawnie wyznaczoną strefą uzdrowiskową i zatwierdzonym profilem leczniczym

Status uzdrowiska

prawa częściowe na początku lat siedemdziesiątych, pełny status uzdrowiska statutowego w 1993 roku

Surowce lecznicze

borowina (torf leczniczy) oraz mikroklimat Puszczy Augustowskiej bogaty w olejki eteryczne i fitoncydy

Profil leczniczy

choroby ortopedyczno-urazowe, reumatologiczne, choroby naczyń obwodowych, osteoporoza

Strefa zdrojowa

Osiedle Uzdrowisko nad jeziorem Necko, wydzielone we wrześniu 2015 roku; w parku zdrojowym około kilometra ścieżki spacerowej

W okolicy

Kanał Augustowski (1824–1839, pomnik historii od 2007), jeziora Necko, Białe Augustowskie i Sajno, Puszcza Augustowska

Czas pobytu

uzdrowisko na kilka dni, nie na jedno popołudnie

Aktualne godziny i bilety

strona miasta o uzdrowisku

Kiedy najlepiej